Điều Kiện Bán 50% Điện Mặt Trời Mái Nhà

Bán điện mặt trời mái nhà dư: kỹ sư kiểm tra hệ thống pin trên mái nhà xưởng khu công nghiệp

Sáng Chủ nhật, dây chuyền nghỉ, tải nhà máy chỉ còn chiếu sáng và vài máy nén khí. Trong khi đó, hàng trăm kWp pin trên mái vẫn phát đầy công suất. Trước đây, phần điện dư này hoặc bị cắt bỏ bằng chế độ chống phát ngược, hoặc chỉ được bán với tỷ lệ rất thấp.

Nghị định sửa đổi, bổ sung Nghị định 57/2025/NĐ-CP và 58/2025/NĐ-CP, ban hành ngày 26/6/2026, đã thay đổi bài toán đó. Hệ thống điện mặt trời mái nhà tự sản xuất, tự tiêu thụ nay được bán điện dư lên lưới với mức thông thường tối đa 50%, thay cho mức 20% trước đó. Đến hết năm 2030, tỷ lệ này có thể thỏa thuận cao hơn nếu lưới khu vực đấu nối đủ khả năng tiếp nhận.

Câu hỏi thực tế với nhà máy không còn là “có được bán không”. Câu hỏi là: hệ thống hiện tại có đo được, giới hạn được và chứng minh được lượng điện đẩy lên lưới hay không.

Quy định mới về bán điện mặt trời mái nhà dư thừa

Mức bán tối đa 50% và cơ chế trên 50% đến hết 2030

Theo quy định mới, sản lượng điện dư được bán lên lưới thông thường không vượt quá 50%. Từ ngày Nghị định có hiệu lực đến hết năm 2030, bên mua và bên bán có thể thỏa thuận mức cao hơn, với điều kiện lưới điện tại khu vực đấu nối đáp ứng khả năng tiếp nhận và bảo đảm vận hành an toàn hệ thống điện.

Điều này có nghĩa là mức trên 50% không tự động áp dụng. Nhà máy phải đàm phán, và đơn vị điện lực sẽ xét cả hiện trạng lưới lẫn khả năng vận hành ổn định của hệ thống phía nhà máy.

Ai mua, giá tính thế nào, cần giấy phép gì

• Bên mua: đơn vị điện lực thuộc EVN tại khu vực đấu nối.
• Giá mua: xác định theo giá thị trường điện bình quân của năm liền trước.
• Giấy phép: tổ chức, cá nhân bán điện dư phải thực hiện thủ tục cấp giấy phép hoạt động điện lực, trừ trường hợp được miễn theo quy định.

Vì sao phải kiểm soát công suất phát ngược

Zero Export và giới hạn xả lưới theo setpoint

Phát ngược là lúc sản lượng điện mặt trời lớn hơn tải tiêu thụ, dòng điện đi ngược qua công tơ về lưới. Có hai cách điều khiển chính:

• Zero Export (chống phát ngược): inverter tự giảm công suất để công suất tại điểm đấu nối luôn bằng hoặc gần 0. Dùng khi nhà máy không bán điện.
• Setpoint capping (giới hạn xả lưới): hệ thống cho phép đẩy điện lên lưới, nhưng không vượt một ngưỡng công suất đã thỏa thuận. Dùng khi nhà máy bán điện dư.

Dãy inverter điện mặt trời hòa lưới lắp trong phòng kỹ thuật nhà máy

Khi chuyển từ “không bán” sang “bán có giới hạn”, logic điều khiển thay đổi. Hệ thống phải đo công suất tại điểm đấu nối liên tục, so với setpoint và ra lệnh giảm công suất cho từng inverter đủ nhanh khi tải giảm đột ngột.

Điều gì xảy ra khi vượt hạn mức

Hạn mức bán điện là một điều khoản trong thỏa thuận với bên mua. Nếu lượng điện đẩy lên vượt mức cam kết, nhà máy có thể bị xử lý theo điều khoản hợp đồng. Quan trọng hơn, nó làm yếu đi cơ sở để đàm phán tăng tỷ lệ bán sau này.

Yêu cầu kỹ thuật theo cấp điện áp và quy mô hệ thống

Quy định mới phân định yêu cầu thiết bị chủ yếu theo cấp điện áp đấu nối và việc có bán điện dư hay không.

Trường hợp	Yêu cầu thiết bị	Ý nghĩa với nhà máy
Đấu nối hạ áp	Công tơ hai chiều theo thỏa thuận giữa bên mua và bên bán	Vẫn cần tự giới hạn xả lưới đúng mức đã thỏa thuận
Đấu nối trung áp trở lên, không bán điện dư	Thiết bị chống phát ngược (Zero Export)	Không được đẩy điện lên lưới
Đấu nối trung áp trở lên, có bán điện dư	Công tơ đo đếm thông minh; thiết bị kết nối với hệ thống thu thập, giám sát, điều khiển	Cần hạ tầng giám sát và điều khiển kết nối với cấp điều độ

Với đa số nhà máy trong khu công nghiệp đấu nối trung áp, muốn bán điện dư đồng nghĩa với việc phải có hạ tầng thu thập dữ liệu và nhận lệnh điều khiển. Danh mục tín hiệu, giao thức và chu kỳ cập nhật cụ thể sẽ theo yêu cầu kỹ thuật mà EVN và cấp điều độ đưa ra cho từng dự án. Thủ tục thông báo, hồ sơ thiết kế và thỏa thuận đấu nối theo từng mức công suất được phân tích riêng trong bài [Thủ tục đấu nối điện mặt trời mái nhà theo quy mô].

Hạ tầng điều khiển xả lưới gồm những gì

Gateway Box – điểm tập trung dữ liệu inverter

Một nhà máy thường có nhiều inverter, đôi khi từ nhiều hãng khác nhau. Gateway Box đóng vai trò điểm tập trung: đọc dữ liệu từ inverter và công tơ, tính toán công suất tại điểm đấu nối, rồi phân bổ lệnh giới hạn cho từng inverter.

Tủ điều khiển có Gateway Box, switch công nghiệp và công tơ đa chức năng để giới hạn công suất phát ngược

Điểm quan trọng là setpoint được cấu hình trên phần mềm của Gateway. Khi thỏa thuận với điện lực thay đổi, ví dụ từ 50% lên một mức cao hơn, kỹ thuật viên chỉ cần điều chỉnh tham số thay vì can thiệp phần cứng inverter.

Giao thức kết nối với cấp điều độ

• Modbus TCP: giao thức phổ biến để đọc dữ liệu từ inverter, công tơ và thiết bị đo tại hiện trường.
• IEC 60870-5-104: giao thức tiêu chuẩn thường dùng để kết nối RTU hoặc gateway về hệ thống SCADA của cấp điều độ.
• PLC/RTU: tại các hệ thống lớn, tủ điều khiển nhận lệnh tiết giảm công suất từ cấp điều độ và chuyển xuống Gateway để thực thi.

Sơ đồ kết nối Inverter, Gateway Box, PLC/RTU và SCADA EVN, dữ liệu vận hành gửi về hệ thống giám sát Hino OCC

Dữ liệu làm cơ sở đàm phán bán trên 50%

Điều kiện để bán trên 50% là vận hành an toàn và lưới tiếp nhận được. Phần lưới thuộc về điện lực; phần nhà máy có thể chủ động là chứng minh hệ thống của mình vận hành ổn định. Dữ liệu công suất, điện áp và chất lượng điện năng được lưu liên tục qua nhiều tháng sẽ là bằng chứng rõ ràng hơn mọi cam kết trên giấy. Nội dung này được phân tích trong bài [Giám sát năng lượng OCC và tối ưu ROI].

Những rủi ro vận hành thường gặp

• Tải giảm đột ngột: khi một dây chuyền lớn dừng, nếu vòng điều khiển phản hồi chậm, công suất xả lưới có thể vượt setpoint trong khoảng thời gian ngắn.
• Inverter nhiều hãng: mỗi hãng có bản đồ thanh ghi và cách nhận lệnh khác nhau; không chuẩn hóa thì rất khó điều khiển đồng bộ.
• Mất kết nối truyền thông: cần có kịch bản an toàn (fail-safe) để inverter tự về chế độ giới hạn khi Gateway mất tín hiệu.
• Thiếu dữ liệu lịch sử: không lưu dữ liệu từ đầu thì khi cần đàm phán tăng tỷ lệ bán sẽ không có gì để chứng minh.

Cách Hino Systech tiếp cận bài toán

Hino Systech Việt Nam là đơn vị tích hợp hệ thống (System Integrator) trong tự động hóa công nghiệp và quản lý năng lượng, làm việc theo tiêu chuẩn kỹ thuật Nhật Bản. Với bài toán bán điện dư, Hino Systech bắt đầu từ khảo sát hiện trạng: số lượng và chủng loại inverter, vị trí đo đếm, cấp điện áp đấu nối và yêu cầu của điện lực khu vực.

Từ đó, giải pháp gồm Gateway Box để cấu hình setpoint và truyền dữ liệu theo chuẩn SCADA, kết hợp hệ thống giám sát tập trung OCC để lưu trữ và báo cáo chất lượng điện năng. Mục tiêu là để nhà máy vừa đáp ứng thủ tục đấu nối, vừa có dữ liệu cho các lần đàm phán sau.

Bắt đầu từ một buổi khảo sát

Nếu nhà máy đang cân nhắc bán điện dư, bước đầu tiên là biết hệ thống hiện tại còn thiếu gì. Đội ngũ kỹ sư Hino Systech có thể khảo sát tại hiện trường và đưa ra danh mục hạng mục cần bổ sung. Liên hệ để đặt lịch khảo sát kỹ thuật

Câu hỏi thường gặp

1. Nhà máy đang chạy Zero Export, muốn chuyển sang bán điện dư có phải thay inverter không? Không nhất thiết. Nếu inverter hỗ trợ nhận lệnh giới hạn công suất qua giao thức truyền thông, có thể giữ nguyên và bổ sung bộ điều khiển tập trung. Cần khảo sát model cụ thể để kết luận.

2. Được bán tối đa 50% thì có tự động được 50% không? Không. 50% là mức trần thông thường; mức cụ thể được xác định trong thỏa thuận với đơn vị điện lực.

3. Làm sao để được bán trên 50%? Lưới khu vực phải đủ khả năng tiếp nhận và hệ thống phải vận hành an toàn. Phía nhà máy nên chuẩn bị dữ liệu vận hành và chất lượng điện năng để làm cơ sở đàm phán. Cơ chế này áp dụng đến hết năm 2030.

4. Gateway Box khác gì so với bộ chống phát ngược thông thường? Bộ chống phát ngược chỉ giữ công suất xả lưới về 0. Gateway Box cho phép đặt ngưỡng xả lưới linh hoạt, điều khiển nhiều inverter cùng lúc và truyền dữ liệu về cấp điều độ cũng như hệ thống giám sát.

5. Giá bán điện dư được tính thế nào? Theo giá thị trường điện bình quân của năm liền trước, theo thỏa thuận giữa bên mua và bên bán.